Stokoud 'jeansblauw'

Stokoud 'jeansblauw'

Stokoud 'jeansblauw'

Zesduizend jaar oud Peruaans textiel bevat 'spijkerbroekenblauw'

In Huaca Prieta, een oud heiligdom in Peru, is het tot nu toe oudste bekende stukje gekleurd katoen gevonden. De Vlaamse scheikundige Jan Wouters stelde met uiterst gevoelige chemische analyse vast dat het oeroude katoen sporen van indigo-kleurstof bevat. Daar kleuren we vandaag de dag nog onze spijkerbroeken mee.

Een team archeologen onder leiding van de Amerikaan Tom Dillehay vond het stukje textiel verwerkt in het beton-achtige materiaal van de Huaca Prieta tempel. Het maakt duidelijk dat de Peruanen ruimschoots voorliepen op de oude Egyptenaren, waarvan men tot nu toe aannam dat ze als eersten textiel kleurden. Dat was ongeveer 4.400 jaar geleden.

Weken in urine

Wouters vertelde vorige week aan de Volkskrant onder de indruk te zijn van de expertise van de oude Peruanen. Waar spijkerbroekfabrikanten tegenwoordig synthetisch indigo uit de chemische industrie gebruiken, moesten zij het uit de natuur halen. Dat begint met het vinden van de juiste plant - die gewoon groen is; vervolgens moet deze geplet worden en daarna in urine geweekt zodat de kleurstof wateroplosbaar wordt. 'Je vraagt je af hoe men hier zesduizend jaar geleden op is gekomen', aldus Wouters in de Volkskrant. 'Ik vind dat zeer fascinerend.'

Wouters doet al jaren onderzoek aan natuurlijke indigo-kleurstoffen en ontwikkelde een manier om ze met behulp van HPLC (high pressure liquid chromatography) te analyseren. Het oudste stukje stof uit Huaca Prieta was nauwelijks groter dan een postzegel en Wouters ontdekte pas onder de microscoop enkele blauw gekleurde vezels. Dankzij de gevoelige HPLC techniek lukte het de moleculaire oorsprong te achterhalen.

Chemische verandering

Het bijzondere aan indigo is dat het eigenlijk een hele lastige kleurstof is. Pas na een chemische verandering (zoals door weken in urine) kun je het in water oplossen en er textiel mee verven. Nadat de gekleurde stof uit het verfbad is gehaald, reageert het indigo met zuurstof uit de lucht en krijgt het weer zijn onoplosbare vorm. Daardoor is het een enorm 'sterke' kleurstof, die het dus wel zesduizend jaar kan volhouden. Dat zullen de bedenkers van de spijkerbroek vast niet gedacht hebben, die waren vooral bezig een stevige werkbroek te maken. Maar met een beetje geluk zal een stukje verloren spijkerbroek er over zesduizend jaar dus nog steeds blauw uitzien.

Afbeeldingen:
Jeans: jeansmuseum, Zwitserland
Stoffragment: uit publicatie in Science Advances
Indigo-molecuul: Wikimedia Commons
 
 
Terug naar overzicht