Kameleonchemie

Kameleonchemie

Kameleonchemie

Nanokristallen laten panterkameleon van kleur verschieten

Het is één van de meest fascinerende verschijnselen in de natuur. Als volwassen kameleonmannetjes bijzondere chemie ervaren - een aantrekkelijk vrouwtje, een gevaarlijke rivaal - veranderen ze van kleur. Op dat moment speelt chemie ook letterlijk een rol. Uit recent onderzoek van de Universiteit van Genève weten we nu precies hoe het zit.

Je zou misschien denken dat het met pigmenten te maken heeft, de stoffen die kleur geven aan vrijwel alles om je heen. Pigmentmoleculen absorberen bepaalde delen van het opvallende licht, en je ziet de kleur die overblijft. Rood, groen, blauw, geel, alles is mogelijk. De chemische industrie is zeer bedreven in de productie van pigmenten, maar de natuur kan het uiteraard ook. Maak maar eens een tochtje door de kleurige bollenstreek, of bekijk de kleurige vogels in Artis.

Nanokristalletjes

Lang werd gedacht dat een verkleurende kameleon op een handige manier met pigmenten goochelt. Maar volgens de Zwitserse onderzoekers ligt het toch anders. Ze laten zien dat een kameleon (in ieder geval de onderzochte panterkameleon) minuscule nanokristalletjes gebruikt. Die zitten in bepaalde cellen van de bovenste huidlagen, zogenaamde iridoforen. Deze reflecteren opvallend licht op een bijzondere manier, dankzij het collectieve effect van de kristalletjes.

Bij een rustige kameleon liggen de nanokristallen dicht tegen elkaar aan zodat vooral blauw licht wordt gereflecteerd. Aangezien de kameleonhuid ook gele pigmenten bevat, zien we dan een beestje met een groene kleur.

Raakt de kameleon opgewonden, dan zwellen de cellen. De afstand tussen de nanokristallen neemt daarbij toe, en dan gaan de iridoforen vooral oranje en rood licht reflecteren. Zo maakt de kameleon zich binnen een paar minuten op om een vrouwtje te paaien of zijn tegenstander te intimideren.

Verkleurende materialen

UIteraard hebben onderzoekers dit effect al benut om materialen te maken die van kleur kunnen veranderen. Dat zie je in deze video van NPO Wetenschap:

Meer over de verkleurende kameleon lees je bij Kennislink en Scientias

In onderstaande video maakt Derek Muller van wetenschapsvideoblog Veritasium de details aanschouwelijk.

Foto bovenaan: The Conversation, Creative Commons.

 

Terug naar overzicht