De geur van oude boeken

De geur van oude boeken

De geur van oude boeken

Gras, een zweem van zuren en een vleugje vanille

Wat kenmerkt een antiquariaat, de oude boekenkast op zolder, de universiteitsarchieven? Precies: die typische geur van oud papier. Voor echte boekenwurmen een aantrekkelijk aroma, voor anderen een muffe, stoffige geur. Dat mensen zo'n geur anders ervaren is voer voor psychologen. Maar zou je willen weten waaruit de geur precies bestaat, dan moet je bij chemici aankloppen.

Borrelend reactievat

Het heeft allemaal te maken met de chemie van de 'bestanddelen' van een boek. Papier, inkt, lijm en andere bindmiddelen reageren op warmte, licht, vocht. En met elkaar - notoir problematisch zijn de reacties met de zuren in (goedkoop) papier.

Nu is een boek geen borrelend reactievat, maar in de loop der tijd ontstaan via chemische processen wel degelijk nieuwe verbindingen. Soms zijn die vluchtig en dan kun je ze ruiken - of detecteren, met geavanceerde apparatuur voor chemische analyse. Zo hebben chemici van University College Londen en de Universiteit van Ljubljana een jaar of tien geleden de cocktail van moleculen rond oude boeken nauwkeurig in kaart gebracht.

Praktische betekenis

Met gevoel voor poëzie spreken de onderzoekers over "gras, een zweem van zuren en een vleugje vanille op een schimmelige ondertoon". In zakelijke chemische termen presenteren ze vele tientallen componenten als ethylbenzeen en tolueen (zoetig ruikende stoffen), benzaldehyde en furfural (beide amandel-achtig), 2-ethyl hexanol (een beetje 'bloemig') en azijnzuur. Plus 4-hydroxy-3-methoxybenzaldehyde, ook bekend als vanilline, het bekende vanille-aroma. Ze staan in de infographic hiernaast, waarin je trouwens ook de moleculen vindt die verantwoordelijk zijn voor de geur van nieuwe boeken (klik op de afbeelding voor een vergroting).

De identificatie van alle chemische bestanddelen is niet alleen leuk om te weten, maar heeft ook praktische betekenis. De onderzoekers willen met de chemische analyse oude boeken gaan 'besnuffelen' om zicht te krijgen op hun staat van veroudering. Ze ontdekten al dat bepaalde combinaties van geurmoleculen handige verklikkers zijn voor vervelende degradatieprocessen. Het voordeel van deze aanpak is dat het boek er niet door beschadigd raakt.

Geur voor een e-book

Een opmerkelijke bijvangst van het onderzoek is dat het nu mogelijk is de geur van oude boeken na te bootsen. En dat is weer handig voor nostalgische gebruikers van kille e-books. Wie digitaal de Max Havelaar wil lezen en zich dan toch in een oude bibliotheek wil wanen, die kan tegenwoordig een handige spuitbus kopen met e-book enhancer. Onze favoriet is de Classic Musty - "alsof je het verzameld werk van Shakespeare in een spuitbus hebt".

 

Afbeeldingen:
Boeken: Wikimedia Commons, Tom Murphy VII
Infographic:
CompoundInterest
Spuitbussen: Smellofbooks

 


 

Terug naar overzicht