De echte kleuren van Renoir

De echte kleuren van Renoir

De echte kleuren van Renoir

Zoek de verschillen

Altijd mooi, een echte Renoir. Maar het kan nog mooier. Neem het schilderij ‘Madame Leon Clapisson’ zoals het te zien is bij het Art Institute of Chicago. Zo op het oog is er niets mis mee. Maar kijk dan rechts. Deze versie is veel warmer. Mevrouw Clapisson (eigenlijk heette ze Marie Henriette Valentine Billet) lijkt meteen minder koel en afstandelijk.

Dit is zoals Renoir het schilderij oorspronkelijk schilderde, denkt Richard van Duyne van Northwestern University (Chicago, VS). Van Duyne presenteerde zijn 'nieuwe Renoir' vorige week op het congres van de American Association for the Advancement of Science (AAAS) - de organisatie die ook wetenschapsblad Science uitgeeft.

Minuscule verfkorreltjes

De opnieuw ingekleurde versie van het schilderij is gebaseerd op chemische analyse van de pigmenten in Renoirs verf. Van Duyne en collega's bestudeerden minuscule verfkorreltjes uit het schilderij tot op de moleculaire details met behulp van Surface Enhanced Raman Spectroscopy, (SERS).

Ze ontdekten daarbij dat Renoirs rode pigment karmijn (eigenlijk: karmijnzuur) bevat. Dit is ook bekend als cochenille omdat het gewonnen wordt uit de schildluis Dactylopius coccus. Het is ook vandaag de dag nog een veelgebruikte kleurstof. In voedingsmiddelen tref je het aan als E120.

Karmijnzuur is nogal lichtgevoelig en verbleekt in de loop der jaren. Hoeveel, dat werd duidelijk aan de hand van de rand van het schilderij. Daar was een dunne strook jarenlang door de lijst beschermd tegen de inwerking van het licht. Het onderzoek liet zien dat deze rand het oorspronkelijke karmijnrood bevatte. De Amerikanen maakten vervolgens met een beeldbewerkingsprogramma een reconstructie van het schilderij waarin ze het oorspronkelijke rood overal weer 'tot leven' wisten te wekken.

Dramatische veranderingen

In Nederland doet Joris Dik van de Technische Universiteit Delft vergelijkbaar onderzoek aan schilderijen van Van Gogh en Rembrandt. "Veel van deze schilderijen zijn chemisch gezien heel dynamisch", vertelt hij aan een redacteur van het Britse Chemistry World. Hij zegt dat dit soort analyses heel waardevol zijn voor kunsthistorici die meer willen begrijpen van de materialen en technieken uit het verleden. "We willen oog in oog komen met de originelen, omdat de veranderingen behoorlijk dramatisch kunnen zijn."

Het onderzoek levert ook inzicht in manier waarop de schilderijen het best bewaard kunnen worden, en helpt hedendaagse verffabrikanten meer stabiele pigmenten te ontwikkelen.

Terug naar overzicht