De chemie van blauw bloed

De chemie van blauw bloed

De chemie van blauw bloed

Rood, blauw, groen en paars; ieder dier zijn eigen kleur bloed

Enig idee waarom je bloed rood is? Het antwoord ligt in de chemie van bloed, en in ijzer. Vooral in ijzer. Want wist je dat er ook dieren zijn die blauw bloed hebben? Daar zit geen ijzer in, maar koper. Er zijn zelfs dieren met groen bloed, en bepaalde wormen hebben paars bloed. Allemaal een kwestie van chemie.

Zuurstof binden

Je weet vast dat bloed zuurstof transporteert. Je ademt het in via de longen en je bloed neemt het mee naar je organen, weefsels en cellen. Moleculair gezien is het eiwit hemoglobine daarvoor verantwoordelijk. Het bevat ijzeratomen die zuurstof kunnen binden. Door die combinatie van eiwit, ijzer en zuurstof heeft je bloed een helderrode kleur.

Bij de meeste dieren stroomt net als bij mensen ook rood bloed door de aderen. Maar bij veel spinnen, octopussen en kreefachtigen is dat anders: hun bloed is blauw. Zij beschikken over hemocyanine en dat verschilt behoorlijk van de zuurstofbinder bij ons. Het grootste verschil is dat er koper in zit. In combinatie met zuurstof geeft dat een prachtige blauwe kleur. 

Biologen hebben inmiddels ontdekt dat bepaalde wormen en bloedzuigers groen bloed hebben. Het merkwaardige is dat hun zuurstofbinding eigenlijk niet zo heel veel van die van ons verschilt. Ze gebruiken ook ijzer, maar vanwege een subtiele moleculair verschil in het bindende eiwit is de kleur van hun bloed groen.

Tenslotte zijn er bepaalde in de zee levende wormen en 'armpotigen' (Brachiopoda) waarvan de moleculaire constructie bij zuurstofbinding een paarse kleur heeft.

Het Engelse blog Compound Interest maakte een mooi overzicht van de chemie van bloedkleuren:

Blauwe aderen, blauw bloed?

Misschien vraag je je nog af hoe het eigenlijk kan dat je aderen er blauw uitzien. Een populaire misvatting is dat je aderen blauw zijn omdat er zuurstofarm bloed doorheen stroomt en zuurstofarm een blauwe kleur heeft. Maar dat klopt niet. Je bloed is altijd rood, ook zonder zuurstof (alleen is het dan niet helderrood, maar donkerrood).

Dat aderen een blauw uiterlijk hebben is geen kwestie van chemie, maar van natuurkunde. De verklaring ligt in de manier waarop je huid en je bloed licht absorberen, en dan vooral blauw licht. Aderen die zo ongeveer een halve millimeter onder je huid liggen lijken daardoor blauw - maar ze zijn rood. Dat zie je dan weer aan aderen die dicht aan het huidoppervlak liggen (of in je oog): die hebben gewoon de goede, rode kleur.

Foto: Monique Meadows, lobsterlandtheblog.blogspot.nl
 
 
Terug naar overzicht