Chemisch meer

Chemisch meer

Chemisch meer

Natuurlijk Natronmeer is bijna zo basisch als gootsteenontstopper

Het Afrikaanse Natronmeer heeft het meest bijtende oppervlaktewater ter wereld. Door de natuurlijke soda is het enorm basisch. Alleen een bestendige soort tilapiavis overleeft in het meer, en speciale zoutminnende micro-algen. Met hun rode pigment geven die het meer trouwens een prachtige rode reflectie. De aan de kustlijn fouragerende flamingo's krijgen er hun roze kleur van.

Versteend

Net als voor de onfortuinlijke flamingo op de foto hierboven is het water voor de meeste dieren dodelijk. Aan de kust van het meer kun je daarvan een luguber soort versteende overblijfselen vinden. 

Met een prachtige fotoserie bracht fotograaf Nick Brandt de verschrikking op een bijzondere manier in beeld. Hij maakte geënsceneerde foto's van de versteende vogels en vleermuizen, waarop de dode beesten haast nog in leven lijken. Het effect is vervreemdend en huiveringwekkend.

Op zijn blog schrijft Brandt dat de beesten waarschijnlijk ongewild te water raakten door verwarrende spiegeleffecten aan het supergladde wateroppervlak. Hij vond zelfs tientallen verongelukte vinken die zich collectief door het meer in de luren lieten leggen.

Alleen de dieren die aan de rand van het meer verongelukken, verstenen. Aan de kustlijn raken ze van tijd tot tijd ondergedompeld, waarbij ze tussentijds de tijd hebben om 'op te drogen'. In dit intermitterende proces nemen mineralen uit het water langzaam de plaats in van de biologische weefsels, resulterend in hun verstening. Soortgenoten die verder van de kust te water raken, worden bijna letterlijk door het meer verzwolgen. In het agressieve water lossen hun overblijfselen volledig op.

Zuren en basen

De chemie van het bijtende meer is de chemie van zuren en basen. Dat is elementaire chemie, maar dat wil nog niet zeggen dat het eenvoudig is. Of een oplossing zuur of basisch is hangt af van de interactie van het water met de opgeloste zouten en/of gassen. Simpel gezegd kan het water daarbij zure (H+) of basische (OH-) deeltjes opleveren. Zijn de eersten in de overhand, dan is de oplossing zuur, krijgen de laatsten de overhand - zoals in een oplossing van soda - dan is de oplossing basisch.

Dit alles vindt zijn weerslag in de bekende pH waarde. Zure oplossingen hebben een pH lager dan 7 - hoe lager hoe zuurder. Bij basische oplossingen is de pH hoger dan 7  - hoe hoger hoe basischer. Over het algemeen is kraanwater licht basisch (net zoals zeewater), met een pH waarde rond de acht. Verder naar boven in de pH schaal komen we volgens Wikipedia langs bleekwater (9,5), zeepsop (10,5), en huishoudammonia (11,5). Lake Natron (12,5) komt in de buurt van krachtige gootsteenontstoppers met een pH van 14.

Dode Zee

Rest nog de vraag waarom je in het Natronmeer zulke enorm hoge concentraties opgeloste zouten aantreft. Dat heeft te maken met de voortdurende snelle verdamping in de hete omgeving, gecombineerd met de instroom van water uit mineralenrijke bronnen.

Zoutmeren vind je overal ter wereld. Eén van de bekendere is de Dode Zee in Israël. Door de hoge zoutconcentratie blijven mensen er gewoon in drijven. Je hebt geen luchtbed nodig om relaxed een krant te lezen. Gelukkig hoef je niet bang te zijn voor de effecten zoals in Lake Natron. De Dode Zee is licht zuur met een pH van ongeveer 6. Dat is ongevaarlijk.  

Je kunt trouwens thuis je eigen Dode Zee maken. Dan moet je ongeveer twintig kilo zout toevoegen aan een bad vol water.

Foto's:
Versteende dieren: Nick Brandt | Hasted Kraeutler Gallery, NY. De foto's verschenen onder andere in het fotoboek Across the ravaged land
pH indicatie en Dode Zee: Wikimedia Commons

 
Terug naar overzicht