Chemie met een lichtje

Chemie met een lichtje

Chemie met een lichtje

Wat je misschien nog niet wist over de chemie van kaarsen

In de donkere dagen voor kerstmis steken we graag een kaarsje op. Ooit was dat bittere noodzaak; tegenwoordig is het vooral voor de gezelligheid. Daar mag het van ons best bij blijven, maar wist je dat er chemisch gezien van alles aan kaarsen te beleven valt? Bijvoorbeeld dat …

… de meeste kaarsen gemaakt zijn van aardolie?

Het overgrote deel van de kaarsen is gemaakt van paraffine. Dat wordt gemaakt uit aardolie en is een familielid van benzine en diesel: het bevat hetzelfde soort moleculen (maar dan langer), opgebouwd uit koolstof en waterstof. Kaarsen met paraffine branden geurloos en met een stabiele vlam. Paraffine vind je trouwens ook aan de buitenkant van kaas, in de 'wax' waarmee je ski's goed gaan glijden en (in een meer vloeibare vorm) in huidzalf.

… de temperatuur in een kaarsvlam wel tot 1400 graden kan oplopen?

De hoogste temperatuur vind je helemaal bovenin de vlam, net boven het zichtbare gele deel. Daar is relatief veel zuurstof aanwezig en de verbranding is er optimaal. Naar beneden toe is de temperatuur steeds een paar honderd graden lager. Het 'koudst' is het onderaan de pit, vlak boven de kaars. Daar wordt het zo'n 600 graden.

… kaarsen hun oorsprong hebben in dierlijk vet?

Dierlijke vetten zijn van oudsher de energiebron voor de kaarsenmaker. In de middeleeuwen was talg van runderen en varkens een populaire bron voor kaarsvet. Het stonk wel behoorlijk. Dat was niet het geval bij bijenwas, maar dat was voor de meeste mensen niet te betalen.

De ontwikkeling van de chemie leidde in de negentiende eeuw tot de ontdekking van stearine. De Fransman Michel Eugène Chevreul was een van de eerste chemici die de samenstelling van dierlijk vet onderzocht. Hij behandelde het met bases en zuren en kon er zo een witte, vaste substantie uit isoleren.

In zuivere vorm is dit stearine stevig spul waar je goed kaarsen van kunt maken. Ze stinken een stuk minder dan talgkaarsen. Toch is het niet volledig geurloos, zoals de Keuringsdienst van Waarde ontdekte in een recente aflevering over kaarsen:

Omdat stearine van dierlijke oorsprong is, kiezen veganisten voor paraffinekaarsen. Aan de andere kant heeft de natuurlijke oorsprong van stearine weer het voordeel dat stearinekaarsen min of meer 'klimaatneutraal' zijn. 

… NASA ook graag een kaarsje opsteekt?

Verbranding in gewichtloze omstandigheden is een belangrijk onderwerp van NASA-onderzoek. Hier op aarde is warme lucht lichter dan koude lucht. Daarom gaan de warme, lichte verbrandingsgassen van een brandende kaars omhoog, en komt  er van onderaf koude, 'verse' lucht bij. Het resultaat is de bekende langwerpige vlam. Zonder zwaartekracht verdwijnt de luchtcirculatie en brandt een kaars heel anders dan je gewend bent. Het resultaat is een merkwaardige bolvormige 'vlam'. 

Afbeeldingen:
Grote foto kaarsen: pixabay
Temperatuur in kaarsvlam: imgur.com
Stearinemolecuul: wikimedia commons
Gewichtoze vlam: NASA

 

Terug naar overzicht