Chemie knalt het jaar uit

Chemie knalt het jaar uit

Nog een week of twee en we luiden met een flinke dosis chemie het jaar 2013 uit. De enorme knallen en prachtige kleuren van vuurwerk zijn te danken aan een uitgekiende mix van explosieve en kleurvormende verbindingen. Wie daar méér over wil weten kan bijvoorbeeld terecht bij
Science SpaceWillem WeverKennislink of Scientias.

Hier vestigen we graag de aandacht op de prachtige oud-Nederlandse traditie van het melkbus- of carbidknallen. In de video hierboven is te zien dat de uitvoering inmiddels high-tech trekjes heeft gekregen, maar aan de basis ligt nog steeds de elementaire chemie van calciumcarbide, bekend als carbid.

Hete vlam, krachtige knal

Met een beetje water erbij ontleedt carbid, een verbinding tussen calcium en koolstof, tot het brandbare gas ethyn, ook bekend als acetyleen. Lassers en brandkastkrakers weten dat je met acetyleen enorm hete vlammen kunt maken. Aan het begin van de vorige eeuw werkte menig auto- en fietslamp op een acetyleenvlam afkomstig van carbid.

De traditie van het carbidknallen, vooral uitgevoerd door boerenzonen, gaat minstens zo ver terug. Daarbij gaat het niet om de vlam, maar om de knal. Een ouderwetse melkbus is uitstekend geschikt om een explosief mengsel van lucht en acetyleen te laten ontstaan. Carbid erin, beetje water erop, afsluiten en even wachten. Via een klein gaatje onderin de bus is het mengsel te ontsteken, waarna de KNAL tot in de wijde omtrek te horen is.

Carbid maakt meer kapot dan je lief is...

Vroeger bevond het gasmengsel zich vaak onder het met kracht vastgetimmerde deksel van de melkbus. Dat ging nog wel eens mis - als het deksel té vast zat kon de bus exploderen. Tegenwoordig gebruikt men uit reden van veiligheid meestal een voetbal. Creatieve geesten experimenteren ook wel met andere afsluitingen, soms met verbluffend resultaat: 

Terug naar overzicht